Gardd Lysiau Mostyn

Mae yna rywbeth apelgar iawn am siop ffrwythau a llysiau hen-ffasiwn: rhesi taclus o gynhyrchion mewn blociau gwych o liw, chwe math o afalau o Brydain yn yr Hydref, gwrdiau o bob lliw a llun, bananas yn hongian o fachau siop cigydd, a dim sôn am blastig yn unman.

Gardd Lysiau Mostyn yw fersiwn fyw ac egnïol paradwys bob ‘foodie’, gyda rhesi dirifedi o lysiau iach a choed ffrwythau’n gwegian dan bwysau aeron gloyw. Y Garddwr Phil Handley sy’n rheoli’r lle gwych yma, sef 2.5 acer o bridd ffrwythlon, wedi’u ffinio â waliau 12 troedfedd o uchder, i greu microhinsawdd lle mae popeth yn ffynnu. Cafodd Phil, a fu’n swyddog gyda’r Heddlu, ei hyfforddi mewn garddwriaeth Organig yn y Cyn-goleg Garddwriaethol yn Llaneurgain, a buan iawn y daeth yn geidwad Gardd Fictoraidd Neuadd Mostyn.

Roedd pobl oes Fictoria’n wybodus iawn lle roedd tyfu eu bwyd eu hunain yn bod. Meddai pob tirfeddiannwr call fel y Teulu Mostyn ei ardd lysiau ei hun, a gynhyrchai popeth oedd y teulu ei angen ar gyfer bywyd pob dydd yn ogystal â llawer o ffrwythau egsotig i greu argraff ar ymwelwyr cyfoethog. Pinafal cartref oedd y gosodiad goraf posibl ynghanol eich bwrdd bwyd. Oherwydd y tai gwydr a waliau uchel yr ardd, oedd â thyllau ynddynt weithiau ar gyfer cynnau tân i gadw’r planhigion tyner yn fyw yn ystod gaeafau Gogledd Cymru, roeddynt yn gallu tyfu digon o fwyd i’r teulu, i westeion ac i weithwyr niferus y stad trwy gydol y flwyddyn.

Yr adeg honno, roedd yna lu o 52 o arddwyr yn gweithio rhwng y waliau hyn, ond erbyn heddiw dibynnu ar wirfoddolwyr i helpu gyda thasgau dyddiol fel plannu, chwynnu a medi y mae Phil. ‘Mae’r ardd yn cael ei rhedeg fel menter gymdeithasol, er budd pobl o bob cwr o’r gymuned,’ eglurodd. ‘Rydym yn gweithio gyda grwpiau o unigolion ag anghenion arbennig corfforol a meddyliol. Mae gwerth garddio fel therapi yn hysbys iawn, ac mae’r gwirfoddolwyr yn mwynhau eu hunain ac yn edrych ymlaen go iawn am y cyfle i arddio yn yr awyrgylch anhygoel hwn.’

Maent yn tyfu llawer o wahanol fathau o lysiau a ffrwythau. Gwerthir rhywfaint i bobl leol, ond defnyddir y rhan fwyaf i wneud cyffeithiau a sawsiau Gardd Lysiau Mostyn. Debbie, gwraig Phil sy’n gyfrifol am y gegin gynhyrchu. Wrth droi’r cyflenwad diweddaraf o Gatwad Tomato Sbeislyd, eglurodd, ‘Mae pob jam, catwad a saws yn cael ei wneud mewn cyflenwadau bychain yn y gegin hon, heb unrhyw liwiau, cadwolion na chyflasynnau artiffisial. Mae blas a naws y cynhyrchion yma’n anhygoel oherwydd eu bod yn llawn ffrwythau a’n bod yn defnyddio’n cynnyrch ein hunain, – ffrwythau a llysiau wedi’u casglu pan maent wedi aeddfedu ac ar eu gorau. Rydym yn paratoi popeth mewn cyflenwadau bychain yn y gegin hon. Rydym yn gwerthu’n lleol drwy siopau fferm a siopau bwydydd, ac rydym wrth ein bodd yn mynd i’r Gwyliau Bwyd lleol lle gall pobl brofi a phrynu ein cynhyrchion.’

Mae’r ardd, sydd gyferbyn â Neuadd Mostyn yn Nhreffynnon, a’i gwaith cymunedol yn derbyn cefnogaeth yr Arglwydd Mostyn a Stad Mostyn. Nid yw’n agored i’r cyhoedd yn aml. O’r herwydd, mae digwyddiad Blasu Gogledd Ddwyrain Cymru ar ddydd Sul 6 Hydref yn gyfle unigryw i weld beth sy’n digwydd tu fewn i furiau’r ardd Fictoraidd, i wrando ar Phil yn sôn am weithio yno’n feunyddiol, i gasglu ambell awgrym defnyddiol am arddio, ac i fwynhau te prynhawn gyda jam wedi ei wneud o ffrwythau’r ardd. Os nad yw hyn yn ddigon, mae Phil a Debbie, sydd eill dau’n hoff iawn o gŵn, yn trosglwyddo holl elw’r prynhawn i sefydliad Achub Cŵn ‘Almost Home’ yn Nercwys.

I archebu tocynnau

instagram